نیوز افیس – پژوهش حاضر، این مسأله را بررسی می کند که تفسیر ماکس وبر از اسلام، با حکم ویژه او درباره پروتستانتیسم ارتباط بسیار ضعیفی دارد. – مطالعه تطبیقی اخلاق بازرگانی در مذاهب پروتستانتیسم و شیعه – بخش دوم و پایانیتطبیق شاخص های اخلاق پروتستانی با آموزه های شیعه پژوهش حاضر، این مسأله را […]

نیوز افیس –

پژوهش حاضر، این مسأله را بررسی می کند که تفسیر ماکس وبر از اسلام، با حکم ویژه او درباره پروتستانتیسم ارتباط بسیار ضعیفی دارد.

– مطالعه تطبیقی اخلاق بازرگانی در مذاهب پروتستانتیسم و شیعه – بخش دوم و پایانیتطبیق شاخص های اخلاق پروتستانی با آموزه های شیعه پژوهش حاضر، این مسأله را بررسی می کند که تفسیر ماکس وبر از اسلام، با حکم ویژه او درباره پروتستانتیسم ارتباط بسیار ضعیفی دارد.

” تطبیق شاخص های اخلاق پروتستانی با آموزه های شیعه جامعه شناسی دین، یکی از حوزه های مورد توجه جامعه شناسی است که به مسأله عام نقش و اهمیت دین در جامعه بشری و نیز باورداشت ها و عملکرد دسته ها و جوامع خاص می پردازد.

(همیلتون،۱۳۹۰، ص۹ـ ۱۰) بررسی رابطه اقتصاد و دین، یک بُعد از جامعه شناسی دین است.

چارچوب نظری پژوهش حاضر، نظریه وبر درباره “اخلاق پروتستانی و روح سرمایه داری” است.

ابتدا طرح کلی نظریه اخلاق پروتستانی وبر شرح داده می شود و سپس از شاخص های استخراج شده از اخلاق پروتستانی، برای مقایسه با اخلاق بازرگانی شیعه استفاده می گردد.

نظریه وبر به عقیده وبر، هرگونه تبیینی برای خاستگاه عقل گرایی باید اهمیت بنیادی اقتصاد را بپذیرد.

اما در عین حال، هم بستگی معکوس نیز باید ملحوظ شود؛ زیرا با آن که گسترش عقل گرایی به طور کلی به تکنیک و حقوق عقلانی بستگی دارد، به استعدادهایی هم وابسته است که انسان برای پذیرش برخی انواع رفتار عقلانی عملی دارد.

مواقعی که استعدادهای اخیر با موانعی معنوی برخورد کرده اند، گسترش رفتار بازرگانی عقلانی نیز با مقاومت های درونی سختی روبه رو شده است.

مسأله از زاویه مهمی مطرح می شود که دست یابی به آن معمولاً از همه دشوارتر است؛ یعنی چگونه برخی باورهای دینی، موجب پیدایش روحیه بازرگانی و به سخن دیگر، خوی یک شکل خاص بازرگانی می شوند.

برای نمونه، وی بررسی پیوندهای میان روح زندگی بازرگانی جدید با اخلاق عقلانی پروتستان، کیشی پرهیزکارانه را در نظر گرفت.

بنابراین، او تنها به یک جنبه از زنجیره عامل و معلول ها پرداخت.

(وبر، ۱۳۸۸، ص۲۴ـ ۲۶) وبر انگیزشی دینی در کالونیسم می یابد که نه محافظه کارانه، بلکه انقلابی است.

با این که آیین لوتر، در تضمین کار عقلانی به صورت نوعی تکلیف ، نشان از پیشرفت مهمی نسبت به آیین کاتولیک دارد، به خودی خود نشان دهنده گسست ریشه ای از سنت گرایی نیست.

هر دو کلیسا (لوتری و کاتولیک)، متوجه شده اند که پیوندهای شخصی پایدار بین ارباب و رعیت، با سهولت اخلاقی بیش تری قابل کنترل است تا روابط تجاری بازار.

(کَسل، ۱۳۸۳، ص ۷۸) وی به این نکته اشاره می کند که تقدیر ازلی، عنصر اساسی عقیده کالوینیستی بود.

ایده ای که ما از ابتدا، برای حیات ابدی یا لعن ابدی انتخاب شده ایم و نمی توانیم کاری در مورد آن انجام دهیم.

رستگاری هدیه الهی است، نه دستاورد خودم.

اندرزی که به فرد مؤمن داده می شد، این بود که به اطمینان روانی از برگزیده بودن خود از طریق تلاش کاری روزانه برسد.

پاک دین ها به جای آن که گروهی از گناه کاران متواضع و پشیمان باشند، آدمیان صبور و به خود متکی بودند.

به هر حال، کالوینیست ها کار سخت را شیوه ای برای حصول اطمینان از رستگاری خود و زدودن شک می دانند.

(کرایب، ۱۳۹۱، ص۴۱۵ـ ۴۱۶) به عقیده وبر، روح سرمایه داری که از پروتستانتیسم ریاضت جویانه نشأت می گیرد، یک نوع تحول بازرگانی خاص اروپا را تحریک و تشدید کرد.

آن انگیزش و جهت گیری در زندگی که سازنده این روح سرمایه داری بود، از آموزش های کالون سرچشمه می گرفت و مختص دیدگاه پروتستان های کالونی بود.

(همیلتون، ۱۳۹۰، ص ۲۵۱) بر اساس این نظریه، شاخص های هفت گانه اخلاق پروتستانی(که قبلاً ذکر شده است)، عبارتند از: آن دسته ویژگی های رفتار عملی که از آموزه های دینی تأثیر می پذیرند و از اخلاقیات توصیه شده پروتستانی ناشی می شوند.

مطابق نظریه وبر، پیامد این رفتارها به حوزه اقتصاد ارتباط می یابد.

این شاخص ها، اکنون در آموزه های شیعه بررسی و مقایسه می گردد: الف) تأکید بر کار و تلاش درباره شاخص کار و تلاش ، متون شیعه به کار و حرفه چه به طور مستقیم و چه به صورت ضمنی تأکید و توصیه می کنند.

تأکید مستقیم مانند این آیه قرآن: هُوَ أَنْشَأَکُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَکُمْ فِیها ؛ اوست که شما را در زمین آفرید و شما را برای آباد ساختن آن برگماشت .

(سوره هود، آیه ۶۱) نیز پیامبر اسلام که می فرماید: کسب و کار پس از نماز واجب است .

(بروجردی، ۱۳۸۶، ج۲۲، ص ۸۹) امام باقر(ع) نیز می فرماید: من با مردی که برای کار دنیای خود تنبل و کسل باشد، دشمن هستم و هرکس درباره دنیایش تنبلی کند، در مورد آخرتش تنبل تر است.

(کلینی، ۱۳۸۸، ج۵، ص ۲۰۳) امام جعفر صادق (ع) نیز می فرماید: آن که تن به کار ندهد و در خانه‏اش بنشیند و از ایزد روزی طلب کند، دعایش مستجاب نمی‏شود.

خداوند متعال می‏فرماید: مگر راه روزی طلب کردن را به تو نیاموختم؟ (همان، ص ۲۲۵) به عبارتی، لازمه کسب روزی، فعالیت این جهانی است و این امر با دعا کردن به تنهایی میسر نمی شود.

امام رضا(ع) می فرماید: کسی که در طلب روزی می‏کوشد و فضل ایزد را می‏جوید تا مخارج اهل و عیال خود را کفایت کند، پاداش او از مجاهد راه ایزد بیش تر است.

(کلینی، ۱۳۸۸، ج۵، ص ۲۰۸) در این حدیث، نه تنها کار و تلاش جست وجوی فضل الهی است، بلکه پاداش آن نیز بیش تر از مجاهد در راه خداست.

برخی از توصیه های ضمنی به کار، عبارت از این حدیث پیامبر اسلام است که می فرماید: بعضی از گناهان است که جز تلاش برای معاش، آن ها را محو نمی کند.

(فیض کاشانی، ۱۳۷۲، ج۳، ص ۱۶۵) طبق این حدیث، کار وسیله ای است برای بخشش برخی گناهان و می تواند سبب ایجاد انگیزه کار در فرد مؤمن گردد.

از آن جا که فقر و تنگی روزی، باعث ابتذال جاه و مرتبه می گردد؛ تلاش فرد برای کار و کسب روزی می تواند مانع این امر شود.

امام صادق† هم می فرماید: بی‏نیازی ای که تو را از ستم به دیگران بازدارد، بهتر از فقر و تنگ دستی است که تو را به گناه وادارد .

(ابن بابویه، ۱۳۶۷، ج۴، ص ۲۲۲) با توجه به این حدیث، اگرچه مثلاً ارث هم می تواند موجب بی نیازی فرد گردد، باید در نظر داشت اگر به جامعه در مقیاس کلان توجه کنیم، از آن جایی که همه افراد نمی توانند به واسطه ارث بی نیاز شوند، پس کار و تلاش فقط می تواند افراد را بی نیاز کند.

باید توجه داشت که این توصیه ها، اندرزدادنی مشروط است و ماهیتی متفاوت با سفارش به کار در پروتستانتیسم دارد.

در حالی که آموزه های پروتستانی، عطش اکتساب بی وقفه ای در پیروان خود ایجاد می کند که توقفی در روند آن وجود ندارد، در آموزه های شیعه تأکید و سفارش به کار با رعایت میانه روی همراه است و مشروعیت آن، به رعایت اصولی مشروط است که رفتار بازرگانی را کنترل و میانه رو می گرداند.

برای مثال، امام حسن مجتبی† به شخصی فرمود: ای مرد! آن‏گونه که با دشمن می‏جنگی، روزی مَطَلب و همانند انسان تسلیم شده به تقدیر تکیه مکن؛ زیرا ایجاد و طلب فضل و روزی، سنت است و میانه‏روی در طلب، از عفت است.

(همان، ص ۱۰۳) در این حدیث، هم عطش بی وقفه در کسب نهی شده و هم تسلیم به تقدیر.

آن چه توصیه می گردد، میانه روی در کسب و کار است.

امام صادق(ع) فرمود: باید بیش از کسی که تنبل است و کم تر از کسی که در کسب روزی حریص (که به دنیایش خشنود و مطمئن است)، به طلب رزق و روزی بپردازی.

باید فرد میانه روی باشی که از دیگران درخواست نمی کند.

(کلینی، ۱۳۸۸، ج۵، ص ۱۹۵) هم چنین در کتاب فقه الرضا آمده است: در طلب روزی پرهیزکاری پیشه کن؛ در جست وجوی آن میانه‏رو باش و در کسب و کارت زیاده‏روی مکن! (بروجردی، ۱۳۸۶، ج۲۲، ص ۱۰۱) بنابراین کار و حرفه، فعالیتی است هم مورد انتظار خداوند و هم دارای پاداش از جانب او؛ در عین حال، مشروط به رعایت اصولی است که ماهیت آن را از دیدگاه پروتستانتیسم درباره کار، متمایز می گرداند.

بر مبنای مقایسه آموزه های دو مذهب شیعه و پروتستانتیسم، می توان به وجوه تشابه و تفاوت ذیل درباره اخلاق بازرگانی این دو مذهب پرداخت.

از یک طرف، هم آیین پروتستان و هم مذهب تشیع بر کار و تلاش تأکید می کنند.

سودمندی یک پیشه و میزان تأیید الهی آن، در آیین پروتستانتیسم در وهله نخست با اخلاق سنجیده می شود؛ در وهله دوم برحسب منافعی است که برای جامعه به بار می آورد و در وهله سوم (که مهم تر است)، برحسب امتیازات بازرگانی است (که ایجاد می کند).

در مذهب تشیع تأکید خاصی بر تجارت شده است.

برای مثال، پیامبرˆ فرمود: بازرگانان راست گوی در قیامت با شهدا هستند.

(قضاعی، ۱۳۶۱، ص ۷۸)  امام جعفر صادق(ع) می فرماید: سه کس را ایزد بی‏حساب وارد بهشت می‏کند: پیشوای عادل، کاسب و تاجر راست گو، و پیرمردی که عمر خود را در طاعت ایزد گذرانده باشد.

(حکیمی، ۱۳۸۰، ج۵، ص ۵۸۵) طبق این حدیث، فرد تاجر به شرط رعایت اصول اخلاقی مانند راست گویی، از جمله واردشوندگان بی حساب به بهشت است که این، اهمیت عمل تجارت را نشان می هد؛  بنابراین، پروتستانتیسم (برحسب امتیازات بازرگانی که تجارت ایجاد می کند) و تشیع در این حوزه، دارای تشابه هستند.

از طرف دیگر، تأکید بر کار و تلاش در پروتستانتیسم، به عطش کسب ثروت بدون حد منتهی می گردد (البته نه ثروت جویی به جهت اهمیت خود ثروت)؛ زیرا ثروت به عنوان میوه فعالیت شغلی، می تواند نشانه مشمول رحمت قرار گرفتن از جانب ایزد باشد.

به عبارت دیگر، کار و تلاش در پروتستانتیسم، آزمونی برای یافتن نشانه های رستگاری است.

در حالی که کار و تلاش در آموزه های شیعه، فعالیتی است که رحمت ایزد را (مادی یا معنوی) به همراه می آورد و حالت آزمون رستگاری یا جست وجوی منظم، نشانه های رحمت را ندارد.

کار و تلاش مشروط به میانه روی است و آموزه های شیعه، حرص و عطش کسب بی وقفه را مردود می داند.

لذا اگرچه هر دو مذهب به لحاظ تأکید بر کار و تلاش شبیه هم هستند، تشابهی موهوم دارند و به طور کامل بر هم منطبق نیستند.

ب) تجمل گرایی آموزه های پروتستانتیسم، هر گونه تجمل گرایی را منع می کند؛ اما آموزه های شیعی آن را مردود نمی داند و بدان توصیه می کند.

لذا از این حیث دارای تفاوت هستند.

البته باید توجه داشت که تجمل پرستی در اسلام نهی شده است.

پیامبر اسلامˆ فرمود: هر کس بنا و ساختمانی را برای خودنمایی و شهرت برای خویش زیاد برد، روز قیامت آن بنا را از قعر هفتمین طبقه زمین بر دوش کشد، در حالی که آتشی باشد شعله‏دار.

سپس طوق بر گردن او افکنند و وی را با آن طوق در آتش دوزخ بیندازند و هیچ چیز مانع او از این عذاب نباشد تا به قعر جهنم رسد مگر این که توبه کند.

(ابن بابویه، ۱۳۶۷، ج‏ ۵، ص ۳۱۶) امام جعفر صادق (ع) هم می فرماید: آن چه بیش از نیاز سکونت ساخته شود، صاحب آن- در قیامت- به حمل آن مکلف می‏شود.

(حکیمی، ۱۳۸۰، ج۴، ص ۲۸۲) با این همه، تجمل گرایی با وسعت زندگی در ادبیات فقه شیعه فرق می کند.

چنانکه پیامبرˆ فرمود: ای علی! زندگی خوش در سه چیز است: خانه‏ای وسیع، جفتی زیبا و اسبی کمرباریک.

(مجلسی، ۱۳۶۵، ص ۹۴) امام علی (ع) هم می فرماید: هرگاه یکی از شما بخواهد که نزد برادر مؤمن خود رود، چنان خود را بیاراید که برای یک نفر غریبی می‏آراید که دوست دارد او را در بهترین هیأت ببیند.

(طبرسی، ۱۳۶۵ ج۱، ص ۱۸۴) مطابق این حدیث، حتی روابط عادی زندگی نباید با پرهیز از آراستگی همراه باشد؛ چنان که امام باقر† می فرماید: خانه تنگ و محقر، زندگی را سخت و دشوار می سازد.

(کلینی، ۱۳۸۸، ج۸، ص ۶۰۲) یا امام صادق(ع) می فرماید: خانه وسیع مایه سعادت زندگی است.

(کلینی، ۱۳۸۸، ج۸ ، ص ۶۰۰ ) یعنی خانه ای که نه برای سکونت، بلکه هدف تعدد مسکن باشد و برای تفاخر و شهرت در جامعه بنا شود، در حکم تجمل پرستی است.

لذا در آموزه های شیعی، آشکار کردن نعمت، عملی محبوب نزد ایزد و لباس فاخر پوشیدن یکی از مصادیق آن است.

ج) صرفه جویی با بررسی اسناد موجود در فقه شیعه می توان چنین نتیجه گرفت که هر دو آیین پروتستان و شیعه، بر صرفه جویی در زندگی و مخارج آن تأکید کرده اند.

تأکید بر صرفه جویی در آیین پروتستانتیسم، بسیار سخت گیرانه است.

چنان که گفته شد، همواره حدی برای قابل قبول بودن لذت به دست آمده از نعمات تمدن وجود داشت و آن حد این بود که برای این لذت، نباید هیچ پولی پرداخت شود که همه حوزه های زندگی مدنی را شامل می شد؛ مانند هر نوع تفریح عادی از جمله: رفتن به تئاتر و حتی ورزش کردن.

به عبارتی، این پرهیزکاری با تمام نیروی خود علیه بهره مندی ساده و طبیعی از هستی و همه شادی های ممکن آن به پا می خیزد.

با این همه، صرفه جویی در آموزه های شیعی، ماهیتی متفاوت با پروتستانتیسم دارد.

صرفه جویی در آموزه های شیعه، مترادف با میانه روی و اعتدال در مخارج زندگی است و حتی از صرفه جویی سخت گیرانه با عنوان خسّت ورزی و بخل یاد می شود.

برای مثال، امام علی† می فرماید: میانه روی در معاش که نه اسراف باشد و نه تنگ گیری، افزایش فرماید و برکت دهد اندک وجه معاش را.

(آقاجمال الدین خوانساری، ۱۳۶۶ ج۱، ص ۱۳۹) امام باقر (ع) هم می فرماید: همه کمالات، در عقل معاش است که اسراف نکند و بر خود و عیال خود تنگ نگیرد، بلکه وسط را رعایت نماید.

(مجلسی، ۱۴۱۴ ج۱، ص ۱۵) مطابق این احادیث، عدم استفاده از امکانات زندگی در صورت توانایی مالی، خساست به حساب می آید و رفتاری نکوهیده است.

در این زمینه، امام حسن عسکری† فرمود: سخاوت مقدار معینی دارد و اگر بر آن افزوده گردد، اسراف است.

احتیاط اندازه دارد و اگر از آن گذشت، ترس حساب می‏شود.

میانه روی (صرفه جویی) محدود است و اگر از آن تجاوز کرد، بخل (خساست) به حساب می‏آید.

(مجلسی، ۱۳۷۸، ج۱، ص ۵۳۶) د) ارزش وقت تأکید بر ارزش وقت و فرصت های زندگی و نیز توصیه به استفاده از آن، در آموزه های پروتستان و شیعه وجود دارد.

برای نمونه، امام باقر(ع) فرمود: بپرهیز از به تعویق انداختن و عمل را به آینده سپردن! که این کار دریایی است که در آن بسیاری غرق شده‏اند.

(مجلسی، ۱۳۶۴، ص ۱۴۸) هم چنین امام صادق ع می فرماید: خواب بسیار، دین و دنیا را می برد.

(کلینی، ۱۳۸۸، ج۵، ص ۲۰۱) احادیث گفته شده، نشان از ارزش وقت و استفاده از فرصت ها در آموزه های شیعه دارد.

تأکید بر کار و تلاش در پروتستانتیسم، به عطشی بی وقفه در کسب سود منتهی می گردد.

تأکید بر وقت نیز در همان جهت قابل درک است.

در آموزه های تشیع، تأکید بر کار و تلاش بسیار زیاد است، ولی این تلاش مشروط به رعایت اصولی است و نوعی میانه روی را بر فرد واجب می کند.

به همین عامل، تأکید بر استفاده از وقت و فرصت های زندگی روزانه در همان چارچوب و اصول قابل درک است.

از این رو، اگرچه در پروتستانتیسم و تشیع تأکید زیادی به ارزش وقت شده، به عامل تفاوت در نگرش به ماهیت کار و تلاش، تأکید بر ارزش وقت نیز ماهیتی متفاوت دارد.

ه ) راست گویی آموزه های شیعه با توصیه های فراوان درباره راست گویی به عنوان رکن مهم اخلاق و رفتار همراه است.

با وجود این که این تأکیدات، همه حوزه های رفتار مدنی را شامل می گردد، تعدادی از احادیث به طور خاص راست گویی در کسب و کار و تجارت را توصیه کرده اند.

برای مثال، پیامبر ع فرمود: هر کس مسلمانی را در خرید یا فروش فریب دهد، از ما (مسلمانان) نیست و روز قیامت، با جهودان محشور خواهد شد؛ زیرا آنان فریب کارترین مردمانند نسبت به مسلمانان.

(حکیمی، ۱۳۸۰، ج۵، ص ۵۶۹) بنابراین، دروغ گویی در تجارت، هم ردیف با خروج از دین تلقی شده است.

امام صادق (ع) در پاسخ کسی که درباره کسب و تجارت سؤال کرده بود فرمودند: بر تو باد راست گویی در سخن! و مبادا عیبی را که در کالای تو هست پنهان داری.

درست بده و درست بستان که تاجر راست گو در روز قیامت، همراه با کاتبان (فرشتگان) بزرگوار نیکوکار خواهد بود.

(همان، ص ۵۶۰) مطابق این حدیث، راست گویی در تجارت، مقامی برابر با فرشتگان برای فرد به همراه می آورد.

بر این اساس، آیین پروتستانتیسم و مذهب تشیع، هر دو بر راست گویی تأکید می کنند و از این لحاظ دارای شباهت هستند.

و) منع گنج اندوزی بر اساس اسناد موجود، هر دو مذهب پروتستان و تشیع، گنج اندوزی و انباشت ثروت راکد را مردود می دانند.

برای مثال، پیامبر می فرماید: هر کس گنجی از خود برجای گذارد، در روز قیامت برای او به صورت یک افعی پرزهر درمی‏آید که دو نقطه سیاه بر بالای دو چشم دارد و به دنبال او به راه می‏افتد.

(زراندوز) به او می‏گوید: ای وای، تو چه هستی؟ می‏گوید: من گنج توام که پس از خود بر جای گذاشتی .

(حکیمی، ۱۳۸۰، ج۴، ص ۲۴۲) امام علی (ع) هم فرموده اند: آن چه افزون بر چهار هزار (درهم) باشد، کنز (گنج) است، خواه زکات آن را داده باشد یا نه.

(همان) با این همه، در آیین پروتستانتیسم نفی گنج اندوزی در کنار دیگر ویژگی های اخلاق بازرگانی آن، مسیری را هموار می کند که ثروت حاصل از کار دوباره وارد چرخه کسب و کار گردد، به ویژه این که پروتستانتیسم به خصوص کالوین، با صدقه دادن به بیچارگان مخالف بود و در برخی متون این مذهب، گدایان را رذل های ولگرد یاد می کنند.

(وبر، ۱۳۸۸، ص ۲۸۶) در حالی که، آموزه های شیعی، راه کار مناسب برای جلوگیری از انباشت ثروت راکد، هم توصیه به سرمایه گذاری مجدد در کار است و هم انفاق و بخشش مال به تهی دستان و نیازمندان.

مانند، آیه قُلْ لِعِبادِیَ الَّذینَ آمَنُوا یُقیمُوا الصَّلاه وَ یُنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِیَه مِنْ قَبْلِ أَنْ یَأْتِیَ یَوْمٌ لا بَیْعٌ فیهِ وَ لا خِلالٌ (ابراهیم، آیه ۳۱)؛ به آن بندگانم که ایمان آورده‏اند بگو: نماز را برپا دارند و از آن چه به ایشان روزی داده‏ایم، پنهان و آشکارا انفاق کنند، پیش از آن که روزی فرارسد که در آن نه داد و ستدی باشد و نه دوستی ، یا امام صادق† فرمود: کسی که مالک ده هزار درهم باشد، از شیعیان ما نیست، مگر آن کس که هماره و هماره انفاق کند.

(حکیمی، همان، ج۴، ص ۲۲۳) در نتیجه، اگرچه پروتستانتیسم و شیعه در آموزه های خویش با گنج اندوزی و انباشت ثروت راکد مخالف هستند، هر کدام راه کارهای متفاوتی در برخورد با ثروت راکد دارند.

از یک طرف، توصیه به عدم انباشت ثروت راکد در آموزه های شیعه، باعث ایجاد حالتی می شود که در آن ثروت دوباره در کسب و کار استفاده گردد و از طرف دیگر، آموزه هایی چون انفاق، خمس و زکات، این سودهای حاصل را کنترل می کنند.

لذا مطابق آموزه های شیعه، همه ثروت حاصل از فعالیت شغلی نمی تواند دوباره در حوزه کسب و کار به جریان افتد و از این جهت با پروتستانتیسم تفاوت دارد.

ز) شعائر مذهبی در مورد کسب رحمت الهی در آیین پروتستان، هیچ روش و وسیله ای برای کسب رحمت ایزد و حصول اطمینان به رستگاری وجود ندارد و فرد پروتستان، تنها قادر است نشانه هایی از رستگاری را در حوزه فعالیت شغلی جست وجو کند.

اما در تشیع، اعمال و شعائر و حتی ذکرهایی وجود دارد که بر اساس وعده های دین، فرد انجام دهنده آن ها موجبات رستگاری و کسب رحمت را فراهم می کند؛ مانند آیه الَّذی یُؤْتی‏ مالَهُ یَتَزَکَّی (اللیل: ۱۸)؛ همان که مالِ خود را می‏دهد [برای آن که‏] پاک شود .

از این رو، مذاهب پروتستان و تشیع، درباره این شاخص با هم تفاوت قطعی دارند.

نتیجه بر اساس یافته های پژوهش، مذاهب پروتستان و تشیع، از میان شاخص های هفت گانه استخراج شده از نظریه اخلاق پروتستانی وبر، در دو شاخص پرهیز از تجمل گرایی و اعتقاد نداشتن به رستگاری از طریق شعائر مذهبی تفاوت قطعی دارند.

در چهار شاخص تأکید بر کار و تلاش ، تأکید بر صرفه جویی ، ارزشمند بودن وقت و مخالفت با ثروت اندوزی راکد ، دارای تشابه موهوم هستند.

در شاخص تأکید بر راست گویی نیز به هم شبیهند.

از این رو، فرضیه تحقیق تأیید می گردد و اخلاق بازرگانی شیعه، با پروتستانتیسم مورد نظر ماکس وبر منطبق نیست.

این فقدان انطباق، بیش تر به عامل میانه روی و اعتدال دستگاه فکری شیعه در شاخص های کار کردن (و به تبع آن ارزش وقت و فرصت) و صرفه جویی است.

در نظام فکری شیعه، انسان موجودی دوبُعدی (مادی و معنوی) است که هر دو بعد، در وضعیتی اعتدالی با هم دیگر قرار دارند.

تأکید بر آراستگی و تجمل گرایی، رهنمون بر قائل بودن سروری و بزرگواری برای انسان در عرصه عمومی و خصوصی جامعه است؛ در حالی که پروتستانتیسم، با مسخ کردن انسان در قالب ماشین تولید ثروت، در چارچوب یک نظام فکری تک بُعدی (مادی) به ظهور سرمایه داری نوین منتهی گشت.

مراجع آقا جمال خوانساری، محمدبن حسین، شرح آقا جمال خوانساری بر غرر الحکم و درر الکلم، تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۶۶‏.

ابن بابویه، محمدبن علی، الخصال، مترجم: یعقوب‏ جعفری، ۲ جلد، تهران: نسیم کوثر، ۱۳۸۲٫

ابن بابویه، محمدبن علی، من لایحضره الفقیه، مترجم: علی اکبر غفاری، ۶ جلد، تهران: صدوق، ۱۳۶۷٫

بروجردی، حسین، منابع فقه شیعه (ترجمه جامع احادیث الشیعه)، مترجم: عده ای از فضلا، فرهنگ سبز، ۱۳۸۶ق.

بلیکی، نورمن، طراحی پژوهش های مدنی، ترجمه: حسن چاوشیان، تهران: نشر نی، ۱۳۹۰٫

بیتس، دانیل و پلاگ، فرد، انسان شناسی فرهنگی، ترجمه: محسن ثلاثی، تهران: علمی، ۱۳۸۷٫

پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، مجموعه کلمات قصار حضرت رسولˆ، تهران: دنیای دانش، ۱۳۸۲٫

ترنر، برایان، ماکس وبر و اسلام، مترجم: سعید وصالی، تهران: نشر مرکز، ۱۳۹۰٫

حکیمی، محمدرضا و محمد و علی حکیمی، الحیاه، ترجمه: احمد آرام، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۰٫

ریگین، چارلز، روش تطبیقی فراسوی راهبرد های کمی و کیفی، ترجمه محمد فاضلی، تهران: نشر آگه، ۱۳۸۸٫

زومبارت، ورنر، یهودیان و حیات بازرگانی مدرن، ترجمه رحیم قاسمیان، تهران: نشر ساقی، ۱۳۹۰٫

سیدمن، استیون، کشاکش آرا در جامعه شناسی، ترجمه: هادی جلیلی، تهران: نشر نی، ۱۳۸۸٫

شریف الرضی، محمدبن حسین،نهج البلاغه، مترجم: علی نقی فیض الاسلام اصفهانی، ناشر: مؤسسه چاپ و نشر تألیفات فیض الاسلام، ۱۳۷۹‏.

شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، جهادالنفس وسائل الشیعه، مترجم: علی افراسیابی نهاوندی، ‏تهران: نشر نهاوندی‏، ۱۳۸۰٫

طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، مترجم: سید ابراهیم میر باقری، تهران: نشر فراهانی، ۱۳۶۵٫

فوزی، یحیی، مذهب و توسعه در ایران: بررسی سه دیدگاه پس از انقلاب اسلامی ایران ، پژوهش نامه متین، بهار، ش۲، ص ۲۰۵ـ۲۲۰، سال ۱۳۷۸٫

فیض کاشانی، محمدبن شاه مرتضی، راه روشن (ترجمه کتاب المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء)، مترجم: محمدصادق عارف، مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۷۲٫

قضاعی، محمد بن سلامه، شرح فارسی شهاب الاخبار (کلمات قصار پیامبر خاتمˆ)، محقق و مصحح: جلال‏الدین حسینی ارموی، ‏تهران: مزکز انتشارات علمی و فرهنگی‏، ۱۳۶۱٫

کامپنهود، لوک وان و کیوی، ریمون، روش تحقیق در علوم مدنی، ترجمه: عبدالحسین نیک گهر، تهران: نشر توتیا، ۱۳۷۶٫

کرایب، یان، نظریه مدنی کلاسیک، ترجمه شهناز مسمّی پرست، تهران: آگه، ۱۳۹۱٫

کَسل، فیلیپ، چکیده آثار آنتونی گیدنز، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: ققنوس، ۱۳۸۳٫

کلینی، محمدبن یعقوب، فروع کافی، ۱۰جلد ، مترجم: دسته مترجمان، تهران: نشر قدس، ۱۳۸۸٫

کیتاگاوا، جوزف، تأملاتی درباره اخلاق کار در ادیان آسیای شرقی ، ترجمه: سیداحمد موثقی، کار و جامعه، فروردین و اردیبهشت، ش۳۰، سال ۱۳۷۸٫

گ ل دت ورپ ، ج ی .

ای، ج ام ع ه ش ن اسی ک ش وره ای ج ه ان س وم ، ت رج م ه: ج واد طه وریان ، ت ه ران : آس ت ان ق دس رض وی ، ۱۳۷۰٫

گیدنز، آنتونی، جامعه شناسی، ترجمه: منوچهر صبوری، تهران: نشر نی، ۱۳۸۵٫

مجلسی، محمدباقر، مواعظ امامان‰؛ (ترجمه جلد ۷۵ بحارالانوار)، مترجم: موسی خسروی، تهران: اسلامیه، ۱۳۶۴٫

ـــــــــــــــــــــــــــــ ، ایمان و کفر؛ (ترجمه کتاب الایمان و الکفر بحارالانوار جلد ۶۴)، ترجمه: عزیز الله عطاردی، تهران: عطارد، ۱۳۷۸٫

مجلسی، محمدتقی، لوامع صاحب قرانی مشهور به شرح فقیه، ناشر: مؤسسه اسماعیلیان، ۱۴۱۴ق.

مجلسی، محمد باقر، آداب و سنن- ترجمه جلد شانزدهم بحار الانوار، مترجم: محمدباقر کمره‏ای، تهران: اسلامیه، ۱۳۶۵٫

وبر، ماکس، دین، توان، جامعه، ترجمه احمد تدین، تهران: هرمس، ۱۳۹۲٫

ـــــــــ ، اخلاق پروتستانی و روح سرمایه داری، ترجمه: مرتضی ثاقب فر، تهران: جامی، ۱۳۸۸٫

ویلم، ژان پل، جامعه شناسی ادیان، ترجمه: عبدالرحیم گواهی، تهران: نشر علم، ۱۳۸۶٫

هاشمی خویی، میرزاحبیب الله، منهاجالبراعهفی شرح نهجالبلاغه، مترجم: حسن حسن زاده آملی و محمدباقر کمره ای، ۲۱ جلد، ناشر: مکتبه الإسلامیه، ۱۴۰۰ق.

همیلتون، ملکم، جامعه شناسی دین، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر ثالث، ۱۳۹۰٫

هملین، آلن، اخلاق و اقتصاد، ترجمه خاکباز و هاشمی، تهران: مطالعات فرهنگی و مدنی، ۱۳۸۶٫

یین، رابرت کی، تحقیق موردی، ترجمه: علی پارساییان و سیدمحمد اعرابی، دفتر پژوهش های فرهنگی، ۱۳۷۶٫

۳۶٫

Baldacchino, Jean-Paul.

(۲۰۱۲), “Markets of piety and pious markets: the Protestant ethic and the spirit of Korean capitalism”; Social Compass, September 2012; vol.

۵۹, ۳: pp.

۳۶۷-۳۸۵٫

۳۷٫

Ragin, Charles C.

(۱۹۹۴), ‘Constructing Social Research: The Unity and Diversity of Method’, Pine Forge Press نویسندگان: هادی نوری: استادیار دسته علوم مدنی دانشگاه گیلان نیما میوه چی: کارشناس ارشد جامعه شناسی از دانشگاه گیلان فصلنامه شیعه شناسی شماره ۵۵ پایان مضمون/ http://fna.

ir/a3apsl نظرات دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط خبرگزاری فارس در وب سایت منتشر خواهد شد خبر هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد خبر هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد
کلید واژه ها: اقتصادبازرگانیشیعهجامعهشاخصمطالعهرفتاراهمیتنشانآیینپیشرفتمقاومتسرمایهجوامعزندگیانواعرابطهانسانکلیساصورتحقوقجدید

سایت خبری نیوز افیس

دسته بندی: سیاسی برچسب ها:

به اشتراک بگذارید :

مطلب قبل و بعد
مطالب مشابه

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد