نیوز افیس –   یادداشت مسعود سینایی فرد به مناسبت روز بزرگداشت حافظ:   تاریخ انتشار : پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶ ساعت ۱۱:۲۰     امروز ۲۰مهر روز بزرگداشت حافظ است. مسعود سینایی فر نویسنده ومنتقد در یادداشتی که در اختیار خبرگزاری ایبنا قرار داده به تاثیرپذیری حافظ از فرهنگ های باستانی ایران پرداخته است. […]

نیوز افیس –

 

یادداشت مسعود سینایی فرد به مناسبت روز بزرگداشت حافظ:

 

تاریخ انتشار : پنجشنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۶ ساعت ۱۱:۲۰

 

 

امروز ۲۰مهر روز بزرگداشت حافظ است. مسعود سینایی فر نویسنده ومنتقد در یادداشتی که در اختیار خبرگزاری ایبنا قرار داده به تاثیرپذیری حافظ از فرهنگ های باستانی ایران پرداخته است.

حافظ، قرائت شاعرانه فرهنگ باستان

 

خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)-مسعود سینایی فرد:
بر دلم ستم‌هاست خدایا مپسند
که مکدّر شود آئینّ مهرآئینم
حافظ شاعر بزرگ ایران زمین، حامل فرهنگ بزرگ و عمیقمان، تنهایک شاعر خلاق و سخنور عادی نیست، بلکه توانسته با نقب زدن عمیق به فرهنگ ایرانی با زبانی شاعرانه، آن فرهنگ باستانی را در شعرش بازآفرینی جدیدی بکند.او در جای جای اثرش خود را وامدار آن فرهنگ باستانی و عمیق و دین مدار می داند و می توان در دیوانش این تأثرات را پیدا کرد و دید. او چه آشکاراو صریح؛ و چه نهان و در لفاف شعرش این تأثرات را آورده است؛ بخصوص تأثیراتش را از ادیان ایرانی قبل از اسلام بیان داشته است، که بیشترین تأثیر را از دین میترایی یا مهر پرستی می توان در اثرش مشاهده کرد. این تأثیر از دین میترایی در دو شاعر بزرگ ایرانی بیشتر مشهود است، که قبل از او فردوسی بزرگ در شاهنامه بدان اهتمام کرده؛ و بعد از ایشان حافظ بیشترین تأثیرات را داشته است. دین میترایی از ادیان قدیمی ایرانی است که هنوز تأثیراتش را در خرده فرهنگهای ایرانی( مثلاً قوم بختیاری)  می توان مشاهده کرد، اما اثر حافظ برونه ای هویدا از آن فرهنگ دارد، که بررسی اش ما را به ژرفای فرهنگ و ادیان باستانی ایران بیشتر نزدیک می کند.

   دکتر داریوش شایگان، متفکر بزرگ معاصر، در مصاحبه با رامین جهانبگلو در کتاب زیر آسمانهای جهان، در قسمت پنج اقلیم روح ایرانی، پنج شاعر درجه یک ایرانی را می نامد و اذعان می کند که اینها حاملان روح و فرهنگ ایرانی اند، و درهمانجا شمس الدین حافظ شیرازی شاعر بزرگ ایران را حامل روح عارفانه و عاشقانه فرهنگ ما می نامد. همین اجر و ارج گزاری برای چنین شاعری مقام و مرتبه او را آنچنان زیاد می برد که سؤال ایجاد می شود، چطور یک شاعر می تواند حامل چنین فرهنگ بالایی باشد؟ در طول قرون بعد از حیات شاعر، او آنچنان در این فرهنگ رسوخ کرده که عام و خاص بدو استناد می کنند و هرسال برایش بزرگداشت می گیرند یا اثری در تفسیر اشعارش از منظرهای معرفتی گوناگون می نویسند و بچاپ می سپارند.. آوازه حافظ از مرزهای کشورش بیرون رفته و این استناد در شعر شعرای بزرگی چون گوته آلمانی نیز نمودار شده است. حال این سؤال پیش می آید حافظ چطور عصاره فرهنگ قبل و بعد خود شده است؟ این تأثرات ریشه در کجا دارد و چطور بیان شده است؟ نقش ادیان ایرانی در شعر او کجاست و خودش چه مسلکی داشته است؟

   با این حال که او در عصر نظریه پردازانه امروزی به سر نبرده است، اما در جای جای این دیوان رندانه اش که تنها پانصد غزل برایمان بجا گذاشته، آنچنان مفاهیم عمیق و ظریفی را بکار برده است و در موقیعیت های مختلف ریشه و آبشخور افکارش را چنان چون یک مانیفست بیان کرده است که هنوز بعد از او قله ای دست نیافتنی در سخن پارسی شده است. این سنت ارزنده شاعران و متفکران بزرگ است که بیانیه ای برای افکارشان همیشه دارند و به توضیح شعر و افکار خود نیز می پردازند که نمونه اش در شعر معاصر ایرانی نیما یوشیج است که در کتاب ارزش احساساتش بدین مهم دست یازیده است؛ و از آنجا که نوع ادبی شعر حامل فرهنگ ماست، حافظ آن را به زبان شعر بیان کرده است. او خود در جایی سخنش را قند پارسی می داند..در جایی می گوید هر چه کرده از مقام و دولت قرآن کرده است، اما غیر از مفاهیم دینی و عاشقانه، دایره لغات واژگانی دارد که با مواجه با آن این سؤال برایمان ایجاد می شود، ریشه استفاده این واژگان و مفاهیم چند پهلو مثل پیر مغان، دیر مغان، می و ساغر و مهراب، استناد و به مابه ازای واقعی دارد یا متأثر از ادیان ایرانی یا فرهنگ باستان ایران است؟ محققان برجسته ای بدین مهم دست یازیده و به این ریشه ها اشاره کرده اند، اما شاید اشاره به تأثیرات حافظ از ادیان میترایی،زروانی، زرتشتی منظر تازه و بدیعی نباشد، اما مدخل پیگیرانه ای است و می شود ساحتهای جدیدی را از این مدخل به رهیافت فهم بیشتر و بهتر شعر عارفانه- عاشقانه حافظ از منظر دین شناسی در شعرش برای ما بگشاید.

به ضرس قاطع می توان  گفت( با توجه به اشارات فراوان دیوانش) که حافظ علاقه مند و به شدت متأثر از فرهنگ باستان بوده است، اما توانسته قرائتی جدید وشاعرانه و هنرمندانه از فرهنگ مهری و باستان هم برای عصر خود و هم اعصار دیگر ایجاد کند. این نشانه ها هم خوانش دیوان حافظ را دیریاب و سخت خوان کرده است و هم آسان، زیرا که علوم جدید بخصوص دین شناسی های روشمندانه امروزی توانست پرده از اسرار این دیوان عظیم و سهل وممتنع بردارد. این دین شناسی ها و به طبع عصر جدید و   شیوه های بررسی متون با علوم جدید، توانست رهیافتهای جدیدی را فرا روی پژوهشگران قرار دهد تا پیچیدگی ها و سخنان متناقض نمای حافظ را برای عوام به مدد این بررسی ها سر راست و آسان یاب و راحت نماید.

   از منظر حافظ آن نمادها و نشانه های مهری شخصیت جدیدی پوشیدند و در روایت جدید حافظ نقشمندی تازه ای پیدا کردند، که هم سخن را شیوا کرده است، هم متفکرانه و تأویل پذیر. که این تأویل پذیری ذات سخن حافظ است که در عصر جدید تفسیرهای مختلفی را ایجاد کرده است؛که اگر تلاشهای پژوهشگران دردمند نبود، معلوم نبود با نگاه تنگ نظرانه قشریون حافظ را با قهر خود به دایره دهریگری اندازند که چنین نیز کردند. اما به مدد این بررسی ها پرده از اسرار حافظ برداشتند تا چهره واقعی او برایشان هویدا شود.سخن حافظ چنان پیچیدگی های متنی ای هنوز دارد که این تأویل پذیری را همچنان در خود دارد، تا آیندگان بیشتر از سخن او لذت ببرند.

 

 

 

سایت خبری نیوز افیس
منبع کلی سایت: ibna

دسته بندی: کتاب برچسب ها:

به اشتراک بگذارید :

مطلب قبل و بعد
مطالب مشابه

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد